Perle iz bronzanog doba

Sasvim slučajno, prilikom izgradnje vodovodne mreže u dvorištu Marinka Đukanovića iz Dvorova kod Bijeljine, otkriveni su vredni arheološki eksponati s kraja bronzanog doba. Tako je nađena dragocena kopča koja je nedostajala arheolozima i naučnicima da kompletiraju sliku o tome kako se, kroz vekove, živelo na ovim prostorima.

Pronađeni predmeti potiču iz ženskog groba, iz VII veka stare ere, što znači da su stari čak 2.700 godina. Reč je o garnituri pojasnih okova i spiralnih ukrasa, niski od perli od ćilibara i staklene paste. Ovi arheološki eksponati vezuju se za proizvode trakijsko-kimerijskog kulturnog kraja, iz perioda Glasinačke kulture, kruga čiji je centar bio na prostoru današnje Rumunije i Karpata, pa čak možda i za drevni narod Skite.

Slični eksponati dosad su pronađeni samo na lokalitetu Donja Gradina kod Gradiške, pre pedesetak godina, pa je ovaj pronalazak u Dvorovima utoliko vredniji jer pokazuje da je na ovoj lokaciji bilo života i u bronzanom dobu. Zato ne čudi što je interesovanje za ovo otkriće ogromno. Između ostalih, javio se i Frederik Levarda, iz Šibenika, koji se ponudio da uradi restauraciju ovih vrednih eksponata, bez naknade.

Prvi utisak prilikom iskopavanja je da su u tom periodu svoje mrtve sahranjivali dosta plitko i da je u grobu sahranjena žena sa bogatom opremom. Nije pronađena tkanina, ali jeste aplika za odeću, ogrlica, okov za pojas koji je urađen tehnikom prolamanja i urezivanja, i sve to na kožnom pojasu. Staklene perle plave boje sa belim okcima bojene su pigmentima iz prirode i sačuvali su originalnu boju.

Prvi evropski tesari

Arheolozi u Nemačkoj pronašli su četiri bunara stara više od 7.000 godina koji su sa podzemnom konstrukcijom od hrastovih greda, dokaz da su neolitski ljudi u centralnoj Evropi bili iskusne drvodelje sposobne da stabla prečnika jednog metra istešu u grede i uklope ih.

Jedan od bunara, koji je otkriven u blizini grada Altšerbic, "izvađen" je iz zemlje u bloku teškom 70 tona i prebačen u Drezden na dalja proučavanja, piše stručni list "Arheologija".

Daljim analizama utvrđeno je da su drevne drvodelje grede uklapale bez eksera, sistemom useka i žljebova, na način na koji se prave brvnare.

- Znamo da su Rimljani to umeli da rade, ali da je taj sistem bio u upotrebi 5.000 godina ranije bilo je pravo iznenađenje - rekao je arheolog Rengert Elburg.

Komadi drveta, njih 151, izvučeni iz bunara važan su izvor podataka i za dendrohronologe koji će proučavanjem godova i promena na drvetu dobiti dodatne informacije o klimatskim promenama u prošlosti.

Bunar u Altšerbicu bio je u upotrebi manje od deset godina da bi potom bio namerno zatrpan sa 26 netaknutih posuda, stotinama delova posuđa i organskog materijala od lešnika i jagoda do pečuraka za koje se zna da imaju snažno halucinogeno svojstvo.

Elburg kaže da su posude, takođe, bile iznenađenje. - Obično ne nalazimo očuvane posude iz neolita. Kada nađete 26 netaknutih, jasno vam je da je reč o ritualnom obredu. Možda je bunar bio korišćen u ritualne svrhe ili u specijalnim prilikama. 

 

Nebra nebeski disk

Tajanstveni bronzani disk prečnika 32 cm, pronadjen 1999. godine zajedno sa drugim bronzanim predmetima u Nemačkom mestu Nebra, sa preko 3600 godina starosti je dugo predstavljao tajnu za naučnike. To je najstariji konkretan prikaz neba na svijetu. Pripada tzv. Unjetičkoj kulturi i predstavlja najstariju poznatu ručnu opservatoriju kojom je određivano vreme početka sejanja i žetve. Pronađen je unutar praistorijskog kruga kamenja, koji okružuju brdo Mitel, nedaleko od gradića Nebra kod Halea u pokrajini Saksonija-Anhalt.

Pronašli su ga Henri Vestfal i Mario Rener (u nekim izvorima se pominju kao "u međuvremenu osuđeni pljačkaši arheoloških nalazišta"). Osim diska pronašli su i dva bronzana mača, dva šlema, dleto i fragmente sprialnih narukvica dok su tragali za zakopanim blagom, sa metal-detektorom. Već sutradan pronadjene predmete prodali su nakupcu u Kelnu za 31.000 nemačkih maraka.

Isprva sporen kao falsifikat 2005. godine mu je potvrđena autentičnost zbog zlatnih umetaka na disku koji se geološki povezuju sa jednim rudnikom iz bronzanog doba u Austriji. Artefakt je prekriven mešavinom tvrdog kristala koju je praktično nemoguće falsifikovati. 

Nebeski disk pokazuje najstariju predstavu astro-fenomena na svetu. Na skoro pravilnom kružnom disku prečnika 32 cm nalaze se zlatni crteži koji su protumačeni kao luk horizonta, brod, Mesec, Sunce i zvezde. Prikazuje dnevno i noćno nebo na pozadini apstraktnog prikaza zvezdanog neba uz opis i sliku Sunčevog i Mesečevog hoda preko nebekog svoda. Noćno putovanje broda preko nebeskog okeana je tu prvi put pronađeno i simbolično prikazano u Evropi. Daje nam uvid u predstavu Univerzuma koju su imali naši preci i u njihova religijska verovanja pre 1.600 godina pre nove ere.

Prema saznanjima arheologa korištena je kao kultni objekat i kao sunčev i mesečev kalendar. Ispitivanja materijala ovog predmeta spadaju još od 2005. u jedan veliki svetski istraživački projekat vezan za bronzano doba. Smatraju ga i jednim od najvažnijih arheoloških otkrića u XX veku.

Na Uralu linije kao u Peruu

Kamena struktura životinje otkrivena u blizini jezera Zjuratkul na Uralu mogla bi da bude starija od čuvenih crteža na peruanskoj visoravni Naski.

Radi se o geoglifu, odnosno crtežu na zemlji dugačkom 275 metara, koji je 2007. godine otkriven putem Google Earth-a, za koji se smatra da predstavlja losa jer ima izduženu njušku i velike rogove.

Stanislav Grigoriev sa Instituta za istoriju i arheologiju pri Ruskoj akademiji nauka izjavio je sajt “Live Science” da je nakon nedavnih proučavanja geoglifa zaključio da je on nastao negde u periodu od 6.000 do 3.000 godina pre nove ere.

Grigoriev je proučavao kamenje i glinu od kojeg je načinjen geoglif i alatke za obrađivanje kamena i zemlje koje su otkrivene na površini strukture. Prema njegovim rečima, stil obrade kamenja datira iz neolitskog perioda.

Ukoliko se njegove tvrdnje ispostave kao tačne, to će značiti da je ovaj geoglif mnogo stariji od onih u Peruu, od kojih je najstariji crtež nastao oko 500 godina pre nove ere.

Crtež je ranijih godina bio vidljiviji iz vazduha jer je kamenje geoglifa danas prekriveno zemljom.

U Rastuškoj pećini pronađene kosti nosoroga

Pećina Rastuša jedino je pećinsko nalazište u severnobosanskoj regiji, a nalazi se 12 kilometara severozapadno od Teslića i Banje Vrućice, na 370 m nadmorske visine. Sastoji se od prostranog kanala i nekoliko manjih sporednih, ukupne dužine 440 m. U speleološkoj literaturi poznata je kao najbolje istražena pećina Republike Srpske, dok je arheološki i paleontološki istražena samo delimično. Istraživanja su na ovoj lokaciji vršena nekoliko puta, a podaci su sadržani u iz­vje­štajima iz 1971, 1973, 1974. i 1978. godine. Generalno, pećina Rastuša je razgranata, gotovo potpuno ravna pećina s atraktivnim pećinskim nakitom: salivima, pećinskim hijeroglifima, stalaktitima i bigrenim kadama. Rastuša je stanište dvije vrste slijepih miševa, a dosadašnja arheološka istraživanja (1972. i 1988.) dala su materijalne dokaza o boravku čovjeka u ovoj pećini još za vrijeme paleolita.

Ove godine, po treći put, pećinu Rastušu posjetila je ekipa arheologa sa Univerziteta Kembridž, sa doktorom Prestonom Miriklom na čelu, prenose agencije.

Posle pronalaska kostiju špiljskog medveda koji je imao brlog u pećini, kostiju jelena, zatim špiljskog lava, imamo dokaze da su tu živeli još i dabrovi, losovi... Ono što nismo očekivali je – nosorog. Da li su oni došli u pećinu radi lova na čoveka ili su ga donele naplavine, još ne znamo. Ovo je najznačajniji otkriće, jer je potpuno neočekivano. Predstoje detaljne analize kostiju da bismo utvrdili da li je u pitanju vunasti nosorog, koji je vezan za hladno vreme, ili neki drugi nosorog.

Prvi arheološki radovi počeli su ranih sedamdesetih godina, a ekipu je predvodio akademik Mirko Malez, koji je bio palentolog i geolog. Oni su otvorili sonde na više mesta u pećini. Otkrili su ostatke špiljskog medveda i dva artefakta od kremena, za koje su pretpostavili da pripada kulturi orinjasten. To je kultura vezana za modernog čoveka, za one koji su došli u Evropu 30.000 – 35.000 godina pre nove ere. 

Sledeća istraživanja usledila su 1988. godine, a njima je rukovodila arheolog Zilka Kujundžić. Zbog izbijanja rat u BiH, ona nije objavila svoje radove.

Arheolozi su ponovo ušli u Rastušu 2010. godine. Prva kampanja trajala je desetak dana, otvorili smo tri sonde u pećini. Prva je bila dosta duboko i bila je povezana sa starom sondom koju je otvorio Mirko Malez. Našli smo velike količine ostataka špiljskog medveda i kremenske artefakte koji po obradi i tehnologiji mogu pripadati periodu musterijena. Musterijen je svugde vezan za neandertalce. Otvorili smo i jednu sondu blizu ulaza u pećinu. Sve sonde su dale rezultate. sonda kod ulaza dala rezultate koje možemo vezati za lovce koji su ovde bili posle otapanja glečera, tu su tragovi ljudi od 10.000 godina pre nove ere. Zadnji ostaci povezuju se sa poljoprivrednicima koji su došli u Bosnu. Kosti špiljskog medveda su starije od 30.000 godina pre nove ere. Radimo na tome da uhvatimo taj prelaz od neandertalca ka modernim ljudima.

Druga sezona istraživanja bila je 2011. godine.  Kopalo se 14 dana i fokusirali smo se na dve sonde, proširili smo ih da bi išli dublje – špiljski lav, los, divlje goveče... Nađeni su i artefakti. Ove godine u sondi kod ulaza pronađen je bogat sloj sa musterijenskim alatima i otpad koji pokazuje kako su pravili artefakte. Pronađeno oko 500 takvih alatki tokom tri sezone rada

Istraživanja na Koridoru 10

Preduzeće "Koridori Srbije" će danas u Donjem Neradovcu predstaviti aktivnosti na zaštiti arheoloskih istraživanja koja su u toku na teritoriji Vranja i Bujanovca.

"Koridori Srbije" su angažovali Arheoloski institut i Filozofski fakultet iz Beograda, kako bi istražili i zastitili 33 istorijska lokaliteta koja se prostiru duž trase Koridora 10 na autoputu E 75, od Grabovnice kod Leskovca do Levosoja kod Bujanovca.

U toku su iskopavanja u naseljima Donji Neradovac, Pavlovac i Davidovac na površini od više hektara, na ukupno osam lokaliteta, saopštili su "Koridori Srbije".

Na tim poslovima je angažovano više od 50 stručnjaka i oko 200 radnika.

Konferencija za novinare će biti održana u prostorijama zgrade uprave gradnje u naselju Donji Neradovac, na regionalnom putu R 214, u blizini crkve Svetog Đorđa.

O rezultatima arheoloških istraživanja i otkrićima do kojih se došlo govoriće predstavnici preduzeća "Koridori Srbije", koje je investitor radova, kao i predstavnici Arheološkog instituta.

Posle konferencije je planiran obilazak lokaliteta na kojima se izvode arheološka iskopavanja.

Pavlovac
Na južnom kraku Koridora 10, kod mesta Pavlovac, velika grupa arheologa otkrila je kako se, baš na ovom lokalitetu, nalazilo naselje u doba neolita. I dok meštani nagađaju o nekakvoj „zlatnoj groznici“, stručnjaci obrazlažu da su dosadašnja otkrića „zlata vredna“ samo u naučnom smislu.

- Iskopavanja su pokazala da je ovde postojalo naselje iz kamenog doba, što isključuje postojanje bilo kakvih metala - precizira arheolog Ivana Stojanović, saradnik Arheološkog instituta, čija ekipa od 29 članova, uz 70 ljudi iz ovog kraja, „prekopava“ lokalitet Pavlovac-gumnište i nada se da će vreme dozvoliti da rade do decembra.

Već je, međutim, izvesno da je naselje iz kamenog doba, koje je postojalo 5.000 godina pre nove ere, najveća površina koja je odjednom iskopana u Srbiji.

- Čim zahladni i počnu padavine, bavićemo se obrađivanjem materijala i čekati proleće, da ponovo izađemo na teren - kaže profesor Slaviša Perić, direktor Arheološkog instituta i rukovodilac istraživanja na ovom prostoru.

Do sada pronađeni brojni ostaci kućnih predmeta, koje arheolozi obrađuju i razvrstavaju u jednoj kući blizu lokaliteta, mnogo „govore“ o načinu života u tom periodu i - kako je planirano - biće ustupljeni Narodnom muzeju u Vranju.

Nalazište kod Pavlovca

Davidovac
Sredinom septembra duž Koridora 10 mnogobrojni arheolozi započeli su istraživanja na nekoliko lokaliteta. Arheolozi tvrde da se radi o nalazištu iz doba neolita, dok među meštanima kruži priča da su arheolozi otkrili zlato i da se zbog toga radovi odvijaju u strogoj tajnosti.

- Pre oko mesec dana počeli smo da radimo na lokalitetima Pavlovac gumnište i Davidovac crkvište. Reč je o nalazištima koja potiču iz doba neolita, mada pronalazimo ostatke iz gvozdenog doba. Ja sam takođe čuo priče o tome da mi ovde iskopavamo zlato, ali naš narod je sklon misterioznim i izmišljenim pričama i nije svestan da ovo nalazište potiče iz daleke preistorije - tvrdi profesor Miomir Cerović sa Filozofskog fakulteta, vođa ekipe koja radi na ovim nalazištima.

Meštani se na naša pitanja o ćupovima zlata uglavnom smeju, jer su neki od njih takođe uključeni u iskopavanja.

- Ja stvarno nisam čuo da se meštani bave kopanjem zlata. Pre nekoliko godina, dok smo obrađivali njivu, naleteli smo na bunar iz kojeg smo izvadili nekoliko ćupova, ali su svi bili prazni. Pre će doći neko sa strane da kopa zlato, jer meštani u te priče ne veruju, možda se samo šale na taj račun - priča Miroljub Trajković iz sela Pavlovca.

Mnogi meštani su angažovani i rade na ovim iskopinama, a na naše pitanje ima li zlata, oni šaljivo dobacuju: "Ima, ali ga čuvamo samo za nas."

U Davidovcu, Pavlovcu i Neradovcu meštani su oduševljeni pažnjom koja im se poklanja poslednjih dana, ali se čini da će od zlatne groznice profitirati isključivo kafanice u ovim selima, gde meštani radoznalim novinarima i putnicima namernicima raspredaju priče o tome kako ceo kraj leži na zlatu, samo neko treba da ga iskopa, a to bi bilo najbolje noću, dok "tajnoviti" arheolozi spavaju.

Iskopavanja na Davidovcu

Novi život za Lepenski vir

Kada se juna 1965. godine ukazao mali, zabiti lokalitet u Đerdapskoj klisuri, niko nije ni slutio čudo. Tek posle dve godine istraživanja tima koji je predvodio akademik Dragoslav Srejović, na obalama Dunava izronila je jedna od najstarijih civilizacija, a Lepenski vir postao najznačajnije arheološko otkriće druge polovine XX veka na Starom kontinentu.

Dragulj naše kulture, ipak, kao da je bio i njeno pastorče. Lokalitet čija se starost procenjuje na 10.000 godina, najcelovitije istraženo i do sada najbolje očuvano preistorijsko selo, sa najstarijom planskom arhitekturom u Evropi, decenijama je tavorio pod trulim gredama i salonitskim krovom. U međuvremenu, napravljeno je čak šest idejnih rešenja za dom kakav po svom značaju zaslužuju „lepenci“. Nijedan se nije primakao realizaciji!

Obraz srpskoj državi, društvu i kulturi spasla je pre tri godine inicijativa opštine Majdanpek da se otpočnu radovi prema projektu čiji su autori arhitekte Marija Jovin i Siniša Temerinski. Novo zdanje koje će čuvati izuzetnu vrednost naše baštine biće svečano otvoreno u subotu.

- Posle četrdesetogodišnjeg boravka pod privremenim pokrivačem, Lepenski vir je spreman da primi posetioce, koji mogu da vide i preistorijsko selo, ali i Dunav i moćnu stenu na suprotnoj obali - s ponosom ističe arhitekta Siniša Temerinski.

Moćna stena ne levoj obali Dunava i rekostrukcija izgleda naselja

Projekat zaštite i prezentacije Lepenskog vira i uređenja zaštićenog područja, izrađen je u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture (u saradnji sa Turističkom organizacijom opštine Majdanpek, uz podršku Sektora za turizam Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja), a pored Marije Jovin i Siniše Temerinskog, u njemu je učestvovalo još 15 projektanata i stručnjaka svih profila. Radovi na rekonstrukciji traju od jeseni 2008. godine i koštali su 342 miliona dinara.

- Završena konstrukcija pokriva 4.000 kvadratnih metara nalazišta, ali i pratećih prostora: amfiteatra, postavke pokretnih nalaza i radionica. Posle četrdeset godina nastavljeni su i konzervatorski radovi na nalazištu, kao i uređenje muzejske postavke. Kao deo prezentacije pripremljena je i virtuelna rekonstrukcija neolitskog sela - priča Temerinski.

Zasad je Lepenskom viru koji bi trebalo da postane deo turističke ponude Đerdapa, moguće pristupiti samo sa magistralnog puta. Ali kako kaže naš sagovornik već su gotovi svi projekti za izgradnju pristaništa za turističke brodove i posete turista koji putuju Dunavom - Koridorom 7, koji je sve značajniji u turističkim programima evropskih turoperatera.

REPLIKE
Lepenski vir je pod okriljem beogradskog Narodnog muzeja. Kada je 1971. godine zbog puštanja u rad Hidroelektrane „Đerdap“ podignut nivo Dunava, lokalitet je izmešten 29 metara uz obalu, a svi žrtvenici i skulpture, kao i predmeti iz kuća, iz bezbednosnih razloga preneti su u depoe našeg nacionalnog muzeja, gde se i danas nalaze. Deo stalne postavke Lepenskog vira činiće i replike „lepenaca“, napravljene prema najmodernijoj tehnologiji.

DžINOVSKI OBLUTAK
Sve što je pronađeno u Lepenskom viru izuzetno je značajno za razumevanje celokupne evropske preistorije, smatrao je Dragoslav Srejović.

- Uostalom, tu je otkrivena prva najstarija monumentalna figura sveta uopšte, urađena od džinovskih, dunavskih oblutaka - objašnjavao je istraživač ovog lokaliteta povodom 30 godina od otkrivanja Lepenskog vira. - Izvesno je i da je to bio centar, religijsko svetilište, za elitu toga doba, pre svega sveštenstvo, čijim istraživanjem se dolazi do otkrivanja filozofije te preistorijske zajednice.

Ljudi iz Medveđeg luga - priča o neolitu

U galeriji "Stara kapetanija" u Zemunu otvorena je izložba "Ljudi iz Medveđeg luga - priča o neolitu", najavio je Kabinet predsednika Gradske opštine Zemun.

Izložbu će otvoriti arheolog Milorad Stojić a prati je obimna knjiga-katalog autora postavke Branka Najholda.

U najavi je istaknuto da je izložba priča o mlađem kamenom dobu, neolitu i jednoj od najfascinantnijih i najlepših evropskih kultura toga doba-vinčanskoj, koja se razvijala na prostoru današnje Srbije.

Kroz više od 350 do sada neizlaganih i nepublikovanih eksponata ratarskog, lovačkog i ribolovačkog oruđa i oružja, kamenih i koštanih alatki, keramičkih posuda, figurina, žrtvenika i drugih predmeta, data je zaokružena slika života ljudi hipotetičkog neolitskog naselja Medveđi lug.

Izložba "Ljudi iz Medveđeg luga - priča o neolitu" biće postavljena u zemunskoj galeriji "Stara kapetanija" do 21. juna.

Zaplenjena mumija stara dva milenijuma

Argentinski carinici pronašli su tri lobanje i više od 2.000 godina staru mumiju u paketu koji je bio namenjen evropskom crnom tržištu, prenele su agencije.

Veruje se da ostaci potiču iz Parakas kulture, društva sa Anda koje je vrhunac doživelo između 500. i 200. godine pre nove ere i da su ih pljačkaši grobnica ukrali.

Lobanje, koje imaju poneki zub i kosu, i mumija su poslati iz La Paza u Boliviji Argentincu koji živi u Buenos Ajresu.

Na paketu je bilo naznačeno da se u njemu nalazi peruanska keramika namenjena muzejima i privatnim kolekcionarima u Evropi.

Arheolozi u Argentini pregledaju arteftakte, a mediji prenose da je na jednoj lobanji izbušena rupa što je bila uobičajena praksa lečenja rana zadobijenih u bitkama u preinkanskim društvima.

Ostale lobanje imaju deformacije za koje se veruje da su nastale kao deo kulturnih i verskih tradicija.

Povelja o saradnji "neolitskih mesnih zajednica"

U Pančevu će 21. marta biti potpisana Povelja o saradnji "neolitskih mesnih zajednica", odnosno mesnih zajednica Boljetin, Starčevo i Vinča, na čijim teritorijama leže arheološki lokaliteti od svetskog značaja - Lepenski vir, Starčevo-grad i Vinča Belo brdo.

Bratimljenje pomenutih mesnih zajednica početak je već dogovorene strateške saradnje, kojoj je krajnji cilj unapređenje prezentacije našeg kulturnog nasleđa i razvoj lokalnih zajednica na temeljnim vrednostima savremenog evropskog društva, saopšteno je iz Gradske uprave grada Pančeva.

Okupljeni na dan prolećne ravnodnevnice, koji je bio izuzetno važan u poimanju čoveka neolita, predstavnici lokalnih zajednica potpisaće povelju o saradnji i predstaviti usklađene vizije razvoja svojih sredina, sa ciljem da deluju u pravcu osnaživanja identiteta lokalnih zajednica.

Ideja za zajednički nastup lokalnih zajednica potekla je iz udruženja "Neolitsko Starčevo", a u saradnji sa Mesnom zajednicom Starčevo, animirana su udruženja "Vinčanski neolit" i "Lepenski vir", kao i mesne zajednice Vinča i Boljetin.

Lepenski vir

Starčevo

Vinča