Sto kvadrata za milion i po eksponata

Kljove mamuta, kutnjak nosoroga, skelet delfina, na hiljade primeraka školjki, puževa i drugih beskičmenjaka, insekti kojima se ne zna broj, vredni biološki i geološki eksponati među kojima su meteoriti ali i minerali iz Trepče, kao i čuveni jadarit, zbijeni na policama malih zapečaćenih prostorija u centru Beograda, daleko su od pogleda onih kojima je i namenjeno ovo prirodno blago – građana Srbije. Depoi i sobe zgrade u Njegoševoj ulici, gde se nalazi Prirodnjački muzej, pretesni su za milion i po vrednih eksponata, prikupljanih od 1895. godine, kada je ova ustanova osnovana. Zbirke različitih primeraka povremeno se mogu videti u jedinom izložbenom prostoru muzeja smeštenom na Kalemegdanu koji, kako kaže Slavko Spasić, direktor Prirodnjačkog muzeja, ima samo sto kvadratnih metara i u njega može da stane – četrdesetak eksponata.

– Zbirki je mnogo, čuvamo ih i štitimo od propadanja, ali najveća šteta je što posetioci ne mogu da ih vide, jer nemamo dovoljno prostora za njihovo izlaganje. Za 116 godina postojanja muzeja pokušavalo se puno puta da se obezbedi prostor – zgrada za muzej u kojoj bi bile i stalne izložbe sa većinom eksponata koje imamo, ali na kraju to nije urađeno – objašnjava direktor Prirodnjačkog muzeja.

U prostorijama ove ustanove, jedine u Srbiji u kojoj se čuva prirodno biološko i geološko blago zemlje, nalaze se eksponati od perioda ledenog doba pa sve do današnjih dana, sa teritorije naše države, ali i sa svih drugih kontinenata.

– Smešteni su u depoima u podrumu i zapečaćenim sobama u blizini kancelarija zaposlenih u muzeju. Vodimo računa da budu maksimalno zaštićeni, zbog toga se sve prirodnjačke zbirke sastavljene od biološkog materijala jednom godišnje tretiraju hemikalijama i čuvaju se u posebnim uslovima. Najveću opasnost za njih predstavljaju mikroorganizmi, pa se zato naročito vodi briga o eksponatima koji se koriste za izložbe – pre nego što se vrate na police, obavezno prolazetretman u komori za dezinsekciju – kaže Spasić.

Geološke zbirke najviše ugrožava vlaga, zato je u depoima u podrumu zgrade napravljen sušionik, a tu su i uređaji koji kontrolišu vlažnost vazduha i temperaturu.

– Nadležni znaju naš problem, međutim, do sada nije pronađeno rešenje za njega. Jedna od mogućnosti je podsticaj kompanija na društveno odgovorno ponašanje i odvajanje određenih sredstava u namene poput ove – za obezbeđivanje prostora gde bi se izlagalo nacionalno blago – objašnjava Spasić.

Prirodnjački muzej je u nadležnosti Ministarstva kulture, informisanja i informacionog društva, ali u nekim projektima sarađuje sa Ministarstvom životne sredine, rudarstva i prostornog planiranja, a većina eksponata predmet su naučnih istraživanja, koja ulaze u resor Ministarstva prosvete i nauke.

– Svetski prirodnjački muzeji su neprestano otvoreni za publiku, ali i za naučnike, studente, đake, koji u njima uče, što kod nas, zbog nedostatka prostora, nije moguće. Iako pripada Ministarstvu kulture, najveći sadržaji i aktivnosti tog muzeja su priroda, životna sredina i nauka. Problem se može rešiti dobijanjem nekog objekta u Beogradu, ali bi u to trebalo da se uključe svi nadležni, kao i grad Beograd, jer ova institucija je jedini Prirodnjački muzej u Srbiji – kaže Ivica Radović, državni sekretar Ministarstva životne sredine.

U Ministarstvu kulture, zaduženom i za Prirodnjački muzej, potražili smo sagovornika koji bi nam između ostalog odgovorio na pitanje kako se može rešiti problem nedostatka prostora ove ustanove. Usledio je odgovor iz kabineta ministra kulture koji glasi: „San o adekvatnom smeštaju i prezentaciji Prirodnjačkog muzeja traje 116 godina. Ministarstvo kulture i ministar lično mole dase ova tema, u mesecima kada se intenzivno traga za stvarnim rešenjem, ne remeti (koliko god dobronamernim) medijskim nagađanjima.”

Prirodnjački muzej
Osnovan 1895. godine, 1930-tih privremeno useljen u zgradu u Njegoševoj ulici. Od 1973. ima izložbeni prostor na Kalemegdanu (Nekadašnji Muzej lova i šumarstva). Danas ima 42 zaposlena.


Eksponati
* Najstariji eksponat – Ediakara fauna (okamenjeni otisci tela životinja koje podsećaju na meduze i crve), star oko 600 miliona godina, iz Australije
* Od 1895. godine čuvaju se Mineraloska zbirka, Zbirka kenozojskih beskičmenjaka i Zbirka krupnih sisara
* Najveći eksponat – butna kost mamuta
* Najmanji eksponat – foraminifere, ostrakode, puževi, školjke mikroskopskih veličina od 0,4 do 1,5 milimetara
* Najteži eksponat – Dimitrovgradski meteorit težak oko 100 kilograma

Krhotine gvozdenog Dimitrovgradskog meteorita

Stare i retke knjige
Prirodnjački muzej poseduje jednu od najstarijih i najbogatijih stručnih biblioteka na Balkanu.
– Osnovana je 1903. godine, a početni fond bio je legat čuvenog biologa Lazara Dokića. Poznata je po retkim i starim knjigama iz biologije i geologije, pa nam i danas mnogi naučnici poklanjaju svoje biblioteke, a fond uvećavamo i razmenom sa sličnim institucijama u svetu. Imamo oko 70.000 knjiga i više od 1.100 naslova časopisa, a izdajemo i svoj „Glasnik prirodnjačkog muzeja“ – priča mr Marina Mučalica, bibliotekar i savetnik u Prirodnjačkom muzeju.

Najstarija domaća kniga, karta i strana knjiga

Zaštićene životinjske vrste WWF 2011

Ovogodišenje izdanje prigodnih maraka pod nazivom "Zaštićene životinjske vrste" posvećeno je samo jednoj vrsti: malom vrancu (Phalacrocorax pugmeus) poznatom u narodu i kao mali kormoran. Ovo izdanje od četiri marke nominala 22, 33, 44 i 66 dinara Pošta Srbije je pustila u opticaj 4. aprila.

Vranci ili kormorani nastanjuju isključivo vodena staništa. U skladu sa tim hrane se pretežno ribom koju hvataju gnjureći. Noge su im prilagođene snažnom veslanju pa imaju sva četiri prsta povezana velikom opnom. Veliki kormoran je crne boje, veličine guske i živi i po močvarama Panonske nizije.

Mali vranac je upola manji od svog rođaka velikog kormorana, veličine 45 do 55 centimetara, pri čemu je mužjak nešto krupniji od ženke. Karakteriše ga širok vrat, okrugla glava i nešto duži rep. Mali vranac je veoma društvena ptica, gnezdi se u kolonijama, a zimi se okuplja u veća jata na nezaleđenim površinama vode.

Kada pravi gnezdo perije mu je tamno, gotovo crne boje, sa belim tačkicama, pogotovu na telu, dok su glava i vrat tamnosmeđi. Ove bele tačkice nestaju kada prođe period gnežđenja. Pored ribe hrani se i vodenim rakovima. Nakon ronjenja suši se na granama drveća sa raširenim krilima.

Zamasi krilima su mu brzi i jaki, ali često zna da jedri na vazdušnim strujama i to obično nisko, tik uz vodu. Gnezdo pravi od grančica, trave i trske na visini od metar do metar i po iznad površine vode. Ženka krajem aprila polaže od četiri do šest svetlozeleno-plavih jaja.

Period inkubacije traje oko 30 dana. Kada se izlegu, mladunci zavise od svojih roditelja.

Nastanjuju vodena staništa jugoistočne Evrope i Bliskog istoka. Evropska populacija je u periodu od 1970. do 1990. godine zabeležila drastičan pad brojnosti, pa je proglašena za globalno ugroženu vrstu sa nepovoljnim statusom zaštite.

U Srbiji se mali vranac redovno gnezdio do sredine prošlog veka. U Pančevačkom ritu, blizu Beograda, čak je postojalo veliko gnezdilište. Međutim, usled stalne degradacije i isušivanja staništa gotovo je potpuno nestao kod nas. Danas se u Srbiji gnezdi na svega nekoliko lokacija u Vojvodini i Negotinskoj krajini, a brojnost mu je procenjena na 350 do 500 gnezdećih parova.

Ohrabruje podatak da se krajem prošlog veka mali vranac ponovo vratio u Beograd i to u velikom broju, ali ovoga puta kao zimovalica. Zahvaljujući redovnom praćenju tokom zime utvrđena brojnost mu dostiže i do 7.000 jedinki, što čini deseti deo ukupne evropske populacije. Zbog toga je mali vranac u Srbiji proglašen za strogo zaštićenu vrstu prema Zakonu o zaštiti prirode. Na osnovu toga svako njegovo hvatanje, uništavanje, eksploatisanje, pa i uznemiravanje strogo je zabranjeno.

U gornjim uslovima, prvi put na markama Srbije nalazi se znak Svetskog fonda za zaštitu divljih životinja (WWF) na kojem se kao simbol za sve ugrožene vrste nalazi panda. Izdanja sa ovim znakom su popularna među filatelistima jer su se mnogu sakupljači specijalizovali za marke sa oznakom ovog međunarodnog fonda. U Švajcarskoj se počev od 1998. godine u razmacima od po nekoliko godina izdaje specijalni filatelistički katalog sa svim markama na kojima se nalazi znak Svetskog fonda za zaštitu divljih životinja.

Umetničku obradu uradila je mr Marina Kalezić, akademski slikar iz Beograda. Stručnu saradnju u izboru motiva i tekstova pružila je Daliborka Stanković iz Prirodnjačkog muzeja u Beogradu.

Marke su štampane u novosadskoj štampariji "Forum" tehnikom višebojnog ofseta. Šalterski tabak sadrži dvadeset maraka, koje čine po pet kompletnih serija, a u srednjoj koloni je vinjeta. Tiraž je 65.000 serija.

 

 

 

Dodirnimo prirodu 2

Izložba "Dodirnimo prirodu 2", koja je koncipirana tako da posetioci mogu da dodirnu svaki eksponat, biće otvorena 19. marta u Galeriji Prirodnjačkog muzeja na malom Kalemegdanu u Beogradu, saopšteno je iz tog muzeja.

Izložba predstavlja nastavak prve taktilne izložbe "Dodirnimo prirodu" realizovane 2005. godine u Galeriji Prirodnjačkog muzeja koja je tokom prošle godine gostovala u Muzeju Horeum Margi u Ćupriji i Narodnom muzeju u Kruševcu.

Postavka je nesvakidašnja po svojoj muzejskoj koncepciji, jer su izbrisane granice između posetilaca i eksponata, a na ovaj način Prirodnjački muzej je među prvima u Srbiji počeo da primenjuje inkluzivni izlagački pristup namenjen širokoj publici, najmlađima, ali i osobama sa invaliditetom, slepim i slabovidim osobama.

Na izložbi će biti predstavljeni eksponati koji podržavaju široku lepezu pojmova iz prirode, karakterističnog oblika koji je jednostavan i taktilno prepoznatljiv.

Eksponati predstavljaju replike delova biljaka i životinja, kao i originalne minerale, stene i fosile. Među brojnim eksponatima biće predstavljeni: jaje najmanje i najveće ptice na svetu, replika lobanje jednog od najmanjih dinosaurusa- Eoraptora.

Posetioci će u Galeriji Prirodnjačkog muzeja moći da vide i dodirnu i glavu krokodila, izumrlog gmizavac koji podseća na delfina- ihtiosaurusa, donju vilicu runastog mamuta, fosilnu ribu staru 180 miliona godina, lobanju pećinskog medveda, lisice i čoveka, modele ljuštura morskih puževa i školjki.

Posetioci će moći dodirom da uporede fosilni i današnji morski sunđer, osete pod prstima finu strukturu okamenjenih korala, dodirnu džinovske okamenjene ostrige, fosile školjki i puževa, blistave kristale i komade magmatskih stena ili okamenjene listove nežnih biljaka.

Među eksponatima će se naći i model sunčevog sistema, fosili zuba izumrlih životinja (mamuta, jelena i pećinskog medveda), rogovi izumrlog džinovskog jelena i bizona iz Ledenog doba, kao i rogovi nekih današnjih papkara: muflona i afričkog kudua.

Tekstovi i objašnjenja predstavljeni su na srpskom jeziku, latinično, kao i na Brajevom pismu, a izložbu prati dvojezični katalog.

Izložba "Dodirnimo prirodu 2" biće otvorena do kraja maja 2011. godine.

Blago zarobljeno u depoima

Red se otegao Knez Mihailovom ulicom u Beogradu ispred Galerije Srpske akademije nauka i umetnosti. Ne zbog toga što Srbi, kako pričaju zlobnici, vole da stoje u redovima, niti je to bio red za ulje, brašno ili aktuelni šećer. Stajalo je 160.000 Beograđana i gostiju iz unutrašnjosti da bi pogledalo 97 besmrtnih slikarskih dela Paje Jovanovića. Tolika je glad publike za blagom koje je godinama zarobljeno u podrumima naših muzeja.

- Slično je bilo i kad smo organizovali izložbu “Vek srpske umetnosti”. Reč je o stvaralaštvu druge polovine 19. i prve polovine 20. veka. Među njima i slike čuvenog Save Šumanovića. Tu izložbu je za svega šest nedelja pogledalo 106.000 ljudi - priča Gordana Grabež iz Narodnog muzeja Srbije.

Narodni muzej Srbije, naša najznačajnija kulturna institucija koja čuva skoro sve umetnički vredno što je stvorio ili na poklon dobio jedan narod - nema stalnu postavku od 2003. punih osam godina. To znači da generacije mladih ljudi godinama unazad ne mogu neposredno da vide niti da se upoznaju sa nekim od najznačajnijih umetničkih dela, važnih ne samo za Srbiju, nego i za svet.

Jedno od njih je, na primer, Miroslavljevo jevanđelje, najstarija i najvrednija rukopisna knjiga u Srba koja je u junu 2005. godine stavljena na listu pamćenja sveta i dobila sertifikat Uneska. Da bi generacije mladih mogle da pogledaju ovo delo konzervirano u depou Muzeja, potrebno je da se ono čuva u specijalnoj vitirini i pored toga u specijalnom prostoru u kojem će ta vitirna da stoji.

Ranije je procenjeno da bi samo uređenje specijalnog prostora koštalo oko 29.000 tadašnjih nemačkih maraka, što je vrednost slična istoj količini današnjih evra. Uz to, kompletna zaštita celog prostora u kojem bi se na adekvatan način čuvalo i očima javnosti predstavilo čuveno Miroslavljevo jevanđelje košta dodatnih 100.000 evra.

Ili, jedinstven u svetu primer skulpture Adama iz Lepenskog vira.

- Ne postoji u svetu, iz tog perioda, tako krupna skulptura rađena ljudskom rukom kao što su to umetnine nađene na lokalitetu Lepenskog vira - objašnjava Gordana Grabež, inače arheolog, dodajući da su tada, 7.000 godina pre Hrista, kada se procenjuje da je postojala ljudska naseobina na tlu današnjeg Golupca kod Đerdapa, u ostalim delovima Evrope i sveta izrađivane dekorativne figurice mnogo manje od onih pronađenih na tlu Srbije.

Pored zbirke iz Lepenskog vira, koju je od 1965. do 1970. godine iskopao naš najpoznatiji arheolog Dragoslav Srejović, Narodni muzej poseduje i takvu vrednost kao što je bronzana glava cara Konstantina Velikog otkrivena u njegovom rodnom Nišu.

- Bronzana glava cara Konstantina bila je izložena u londonskoj Kraljevskoj akademiji umetnosti u okviru velike izložbe o vizantijskoj umetnosti. Tada je 24 dela iz Srbije, među njima i čuvene pločice iz Hilandara, videlo 100.000 posetilaca od 10. oktobra 2008. do kraja te godine - priča Gordana Grabež.

Primer iz Londona, kao i izložbe koje Narodni muzej organizuje tokom cele godine, a takvih je lane bilo čak 15 uključujući i one sa početka ove priče, pokazuju da ova ustanova iako nema stalnu postavku pokušava da bar delić blaga iz depoa, a koje broji čak 400.000 arheoloških i istorijsko-umetničkih predmeta iz Srbije i Evrope od preistorije do prošlog veka - prikaže javnosti. Dok čekaju da im zgradu rekonstruišu.

Nisu jedini
Pored Narodnog muzeja, još nekoliko značajnih muzeja u prestonici nema dovoljno prostora za izlaganje, ili su u višegodišnjoj rekonstrukciji. Prirodnjački muzej, Muzej nauke i tehnike, Zavičajni muzej u Zemunu, Muzej savremene umetnosti i Muzej grada Beograda. Zaposleni u njima ne sede skrštenih ruku i, kad god su u prilici, organizuju izložbe pojedinačno ili sa kolegama iz drugih muzeja. Izložba slika Paje Jovanovića jedan je od primera saradnje Narodnog muzeja, Muzeja grada Beograda i muzeja iz Novog Sada i Vršca. Ono što ih, međutim, sve spaja je da blago koje čuvaju, više čuvaju nego što, nažalost, izlažu.

Bar na markicama
Ako ne možemo da vidimo kao izložbene primerke, delove postavki muzeja moguće je videti, ako ništa drugo, na filaelističkim izdanjima. Arheološki prikazi na markama nisu uopšte česti. I kod nas je tako. Prvi prikazi su u okviru serije „Umetnost” 1962. (zlatna maska iz Trebeništa, itd.), 1963. (stečak ), „Srednjovekovni novac”, serija iz 1966, 1974. Evropa, figura iz Lepenskog Vira, itd.

Serija "Umetnost" izdata 1962. godine

Umetnost iz 1963. godine

"Srednjovekovni novac" iz 1966. godine

"EUROPA" iz 1974. godine

Prirodnjački muzej - 1895-2010

Prirodnjački muzej u Beogradu obeležava 115 godina postojanja, i tim povodom sutra će u Galeriji muzeja na Kalemegdanu biti otvorena izložba "Pet dragulja", najavio je muzej.

Izložba obuhvata pet bibliotečkih rariteta - najstarije i najdragocenije bibliotečke jedinice Specijalne biblioteke u okviru Prirodnjačkog muzeja: najstarija strana knjiga iz 1681, najstarija domaća knjiga iz 1802, najstariji strani (1832) i najstariji domaći časopis (1871) i najstarija geološka karta iz 1888. godine.

Na izložbi će biti prikazane i kopije tabli, u vidu postera, rukom crtanih i bojenih biljaka i životinja iz knjiga štampanih tokom 19. veka, kao i posebno izdanje "Bibliografija radova iz Glasnika Prirodnjačkog muzeja u Beogradu, serija A, B, C".

Autor izložbe je bibliotečki savetnik Marina Mučalica, a izložbu će, kako je najavljeno, otvoriti specijalni savetnik ministra kulture Srbije Zoran Hamović.

Izložba će trajati do 27. decembra.

Zeleno i crno - priča o čaju

„Zeleno i crno- priča o čaju” naziv je izložbe otvorene preksinoć u galeriji Prirodnjačkog muzeja na Kalemegdanu, na kojoj se pored različitih vrsta ove biljke mogu videti i servisi za čaj iz Japana, Kine, Rusije, evropski porcelan iz Beča i Majsena, pa i šolja kralja Milana.

Izložbu su otvorili savetnik kineskog ambasadora za kulturu Liu Jonghong i profesor Farmaceutskog fakulteta u Beogradu dr Radiša Jančić.

- U Kini se godišnje proizvede 500.000 tona čaja. Trećina se izvozi a sve ostalo se popije u Kini. Na čaj se u Kini pozivaju dobri prijatelji. Nadam se da će se tokom ove izložbe posetioci bolje upoznati sa čajem, pa će se možda jednog dana ovde umesto kafe, koju svi mnogo vole i piju, piti čaj - rakao je Liu Jonghong.

Brojni posetioci, koje hladno decembarsko veče nije omelo da čekaju ispred muzeja, posluženi su šoljom toplog čaja i keksom. Od biljke čaj u Kini i Indiji dobija se više od 1.500 vrsta.

- U našem narodu reč čaj se uglavnom povezuje sa napicima od domaćih lekovitih biljaka kao što su nana, kamilica... Za razliku od tih “čajeva“, koji se vekovima kod nas koriste, napitak koji se pravi na isti način, ali od listova biljke čaj (Camellia sinensis) zovemo pravim čajem. Upravo način na koji se pravi čaj doveo do zablude da se reč čaj odnosi na svaki napitak napravljen prelivanjem vrele vode preko osušenih delova različitih biljaka- kaže Desa Đorđević-Milutinović, jedna od autora izložbe, primećujući da kod nas čaj najčešće budi asocijacije na prehladu ili bolest.

Pozivnica i detalj sa izložbe

Link: Zeleno i crno.pdf, nhmbeo.rs

115 godina Prirodnjačkog muzeja

Kada biste Beograđane nasumično zaustavili na ulici i pitali ih gde se u njihovom gradu nalazi Prirodnjački muzej, verovatno većina ne bi znala da kaže ili bi rekli da je na Kalemegdanu. Odgovor bi bio tek delimično tačan, jer se na Kalemegdanu nalazi samo mala Galerija Muzeja, dok je sama zgrada smeštena na uglu ulica Njegoševe i Kneginje Zorke. Ona, međutim, ni po izgledu, niti po bilo kakvom okolnom znamenju, ne ostavlja utisak institucije u kojoj se čuva prirodno blago. Deluje kao lepa starinska kuća dobrostojeće porodice i – ništa više.

U ovom našem jedinom Prirodnjačkom muzeju u zemlji, ako se izuzmu povremene tematske izložbe u Galeriji na Kalemegdanu, nema čak prostora ni za stalnu postavku...

Dragocene kutije
Bogat fond ovog muzeja – prirodna i kulturna baština, podeljena je u 117 prirodnjačkih zbirki sa približno 1.500.000 različitih primeraka iz Srbije, Balkanskog poluostrva, ali i celog sveta. Po broju primeraka izdvajaju se: mineraloška, petrološka, zbirke fosilnih i recentnih mekušaca, insekata, ptica, sisara, kao i generalni herbarijum Balkanskog poluostrva, koje imaju veliku naučnu i muzejsku vrednost.

Po broju prirodnjačkih rariteta, unikata i originala, ovaj muzej zauzima jedno od vodećih mesta među prirodnjačkim muzejskim institucijama u Evropi. Muzej čuva i zbirku originala koja broji oko 300 holotipova i genotipova, koja samim tim predstavlja značajnu muzejsku vrednost evropskih i svetskih razmera.

U depoima se nalaze primerci sa lokaliteta koji više ne postoje, celokupan prirodnjački materijal sakupljen na području Đerdapa pre izgradnje hidroelektrane, zatim na području Pančevačkog rita, Negotinskog blata, okoline Beograda i drugih.

Tu je smeštena i evroazijska zbirka lovačkih trofeja Evgenija Demidova, jednog od najpoznatijih lovaca na svetu, izuzetno značajna za zoologe sistematičare. Primerci su sakupljeni (ulovljeni) na području Kavkaza, Altaja, Kamčatke. Značaj ove zbirke je utoliko veći što se ona više ne može obnoviti. Sličnu, ali manju zbirku ima samo Britanski prirodnjački muzej u Londonu i Zoološki muzej u Petrogradu. A u Beogradu je sve spakovano u kutije kojima je teško prići.

Privremeno već 115 godina
Iako ostavlja utisak veselog i nasmejanog čoveka, Slavku Spasiću, baš kao ni direktorima pre njega, nije lako da bude na čelu ustanove koja nema osnovnih uslova za ispunjenje svoje namene. Uz to, Muzej je već 115 godina „privremeno“ smešten u neadekvatan prostor, o čemu priča direktor Spasić:

– Osnovan 1895. godine, Muzej je, zajedno s etnografskom zbirkom Narodnog muzeja 1899. godine privremeno smešten u zadužbinu Stevče Mihajlovića na Vračaru, dok se ne izgradi namenski objekat. Zadužbina je srušena 40 godina kasnije kako bi na istom mestu bila podignuta nova zgrada, ali se to nikada nije dogodilo, a nije nađeno ni neko drugo odgovarajuće rešenje. Ovo koje je nađeno – dve zgrade nekadašnje Prve ženske gimnazije od oko 1.200 kvadrata ukupno, niti je podesno, niti dovoljno za potrebe Muzeja sa gotovo 120 geoloških i bioloških zbirki, kao i tri naučna centra.

Sve u jednom pogledu
U prizemlju zgrade u Njegoševoj nalaze se opšte službe, na prvom i drugom spratu kancelarije kustosa i biblioteka, a u podrumu geološki depoi. Tu je negde smešten i stan baka Koviljke koja je nekada radila u Muzeju, a kako je tu ostala i da stanuje – ne zna se. U onoj drugoj zgradi, u Ulici knjeginje Zorke, na prvom i drugom spratu su i kancelarije i botaničke zbirke poređane do plafona, a između negde u dvorištu denula se neka šupica koja je „avanzovala“ u depo.

– Površine od oko 100 kvadrata, Galerija na Kalemegdanu služi samo za privremene tematske izložbe. Jako je loš utisak kada stanete na ulazna vrata i vidite sve. To ne može da se zove muzej.

Kao u filmu
Geološki depo u podrumu idealno je mesto za snimanje horor filmova. Pored nabacanih sanduka i kutija u kojima je čitav arsenal stena i minerala, iz mračnih ćoškova vrebaju razne vrste lobanja, razjapljenih čeljusti, rogova, prepariranih riba, kosti mamuta... Nema mesta čak ni da se to složi kako treba, obradi i konzervira, a kamoli da se zbirke uvećavaju, da ne govorimo o izlaganju. A kad se jave donatori, jedini odgovor koji mogu da dobiju je: „Divni ste, ali gde to da stavimo!“

Povezujući ovu temu s impozantnom prošlogodišnjom izložbom dinosaurusa iz Argentine, koju je u paviljonu „Impuls“ hotela „Kontinental“ za devet meseci posetilo oko 150.000 ljudi, direktor Spasić kaže:

– Možda sam i mogao da ih otkupim, ali gde? I skelet mamuta pronađenog u Kikindi je još u delovima, u sanduku. Znam da nismo jedini muzej s takvim problemima, ali 115 godina u neadekvatnim uslovima stvarno je previše. Mada za zbirke nije baš dobro da putuju, jer su to vrlo osetljivi eksponati, dovijamo se sa putujućim izložbama.

Bizonarijum u dvorištu
Pretprošlog leta na otvorenom prostoru dvorišta Muzeja, zaštićena debelom plastičnom folijom, otvorena je stalna postavka „Bizonarijum“, sa oko 250 lobanja i tridesetak drugih kostiju bizona s ovih prostora koji su živeli krajem ledenog doba.

– Jednim udarcem smo ubili dve muve: oslobodili smo prenatrpan depo i napravili izložbu uvek dostupnu javnosti. Izabrali smo fosilne ostatke stepskog bizona (Bison priscus) i tura ili divljeg goveda (Bos primigenius), česte u aluvijalnim naslagama Srbije. Veći deo tih lobanja otkupili smo pre desetak godina od nekog čoveka iz Braničeva koji ih je, opet, otkupio od bagerista što vade šljunak kod Rama na Dunavu – priča paleontolog dr Zoran Marković.

Stare i retke knjige
Prirodnjački muzej poseduje jednu od najstarijih i najbogatijih stručnih biblioteka na Balkanu.
– Osnovana je 1903. godine, a početni fond bio je legat čuvenog biologa Lazara Dokića. Poznata je po retkim i starim knjigama iz biologije i geologije, pa nam i danas mnogi naučnici poklanjaju svoje biblioteke, a fond uvećavamo i razmenom sa sličnim institucijama u svetu. Imamo oko 70.000 knjiga i više od 1.100 naslova časopisa, a izdajemo i svoj „Glasnik prirodnjačkog muzeja“ – priča mr Marina Mučalica, bibliotekar i savetnik u Prirodnjačkom muzeju.

Najstarija domaća kniga, karta i strana knjiga

Link: Prirodnjački muzej, Biblioteka muzeja,

Osnivanje Prirodnjačkog muzeja

Na inicijativu Profesorskog društva, u Beogradu je 19. decembra 1895. godine osnovan Jestastvenički (prirodnjački) muzej. Prirodnjački muzej spada među majstarijim muzeološkim i najstarijim specijalizovanim naučnim institucijama u Srbiji. To je jedini muzej takve vrste u Srbiji. Sa blizu milion i po primeraka spada u najveće prirodnjačke muzeje u Jugoistočnoj Evropi. To je Muzej bogate tradicije i iskustva sa veoma razvijenom mrežom međunarodnih veza..

Prva stalna postavka otvorena je 1904. godine povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka. U osnivanju muzeja učestvovala su brojna velika imena srpske nauke, poput Jovana Žujovića, Josifa Pančića, Petra Pavlovića.

Istorija muzeja

Prirodnjački muzej u Beogradu osnovan je 1895. kao Jestastvenički muzej Srpske zemlje. Pre osnivanja muzeja, još u prvoj polovini 19. veka u tadašnjoj Kneževini Srbiji postojao je veliki broj prirodnjačkih zbirki, koje su čuvane u Prirodnjačkom kabinetu Velike škole (Liceja).

Josif Pančić je veoma značajna ličnost iz oblasti prirodnih nauka ne samo kod nas već i u svetu. Bio je prvi predsednik Srpske Kraljevske Akademije i profesor Velike škole. Njegov naučni rad je značajan za skoro sve biološke discipline, a njegov doprinos u botanici je od neprocenjive vrednosti. Iako je njegov rad pionirskog karaktera, to je ujedno bilo i zlatno doba botanike u Srbiji. Detaljno je istražio floru tadašnje Srbije, a otkrio je i opisao oko 50 i danas validnih, za nauku novih vrsta (Picea omorica, Ramonda sebica, Eryngium serbicum, Centaurea derventana i druge). Smatra se utemeljivačem Prirodnjačkog muzeja, jer je sa grupom svojih saradnika i učenika sistematski prikupljao i proučavao primerke iz prirode.

Pančićevi učenici i naslednici: mineralozi, geolozi, botaničari i zoolozi su svojim radom na proučavanju prirode u Srbiji doprineli obogaćivanju budućih zbirki muzeja. Zbirke ovih prirodnjaka i danas se čuvaju u Muzeju, a pored naučne imaju i veliku istorijsku vrednost.

Prva izložba muzeja otvorena je 1904. godine u Beogradu u prisustvu Kralja Petra I i zvaničnika, a prvo gostovanje prirodnjačkih eksponata u inostranstvu bilo je iste godine na Svetskoj izložbi u Parizu.

Prvi upravnik Muzeja bio je akademik Petar Pavlović, geolog i predavač na Velikoj školi. Na mestu upravnika proveo je trideset godina, potpuno posvećen svome radu, tako da Muzej predstavlja njegovo životno delo.

Tokom Prvog i Drugog Svetskog rata mnoge zbirke muzeja su oštećene ili uništene, i nepovratno su izgubljeni jedinstveni prirodnjački predmeti, arhiva i deo biblioteke. Nakon Drugog Svetskog rata Muzej je pokušao da otkloni posledice rata.

Muzej danas

Danas muzej ima 117 zbirki sa preko 1 500 000 predmeta.

Značaj fonda prirodnjačkih zbirki je ogroman, jer dokumentuje prirodu ne samo Srbije već i susednih balkanskih područja i prikazuje njihov razvoj, od drevnih vremena do danas. U muzeju se čuvaju primerci vrsta biljaka i životinja koje se više ne mogu naći na terenima Srbije jer su usled uticaja čoveka iščezle ili migrirale u druge predele.

Muzej uživa svetsku reputaciju jer se u zbirkama nalazi nekoliko stotina holotipova i unikatnih primeraka minerala, stena, botaničkih i zooloških predmeta.

Prirodnjačkom muzeju je 1972. godine pripojen Muzej šumarstva i lova, sa svojim zbirkama lovačkih trofeja i lovačkog oružja.

Muzej ima četiri sektora: Geološki sektor (koji se bavi mineralogijom, petrologijom i paleontologijom), Biološki sektor ( koji se bavi botanikom, zoologijom i mikologijom), Sektor za edukaciju i odnose s javnošću i Sektor zajedničkih službi.

Prirodnjački muzej je jedan od retkih muzeja kod nas, u čijem sastavu je i Naučno-istraživačka jedinica.

Jedna od značajnih zbirki Muzeja je Generalni herbarijum Balkanskog poluostrva, koji predstavlja bazu podataka flore regiona bivše Jugoslavije, uključujući i primerke iz Bugarske, Grčke i Albanije. Procenjuje se da ima oko pola miliona primeraka viših biljaka.

Još neke od značajnih zbirki se nalaze u muzeju: zbirka minerala Trepče, zbirka minerala i ruda Srbije, zbirka meteorita, bogate zbirke paleoflore i paleofaune Srbije, zbirka vodozemaca, gmizavaca, ptica, sisara, entomološka zbirka i druge.

U okviru muzeja je i specijalizovana naučna biblioteka, koja sadrži preko 22 000 naslova knjiga, rukopisa, naučnih časopisa, geografskih i geoloških karata.

Pedagoška služba muzeja sarađuje sa brojnim školama u Beogradu i Srbiji.

U sastavu Muzeja je Galerija, koja se nalazi u sklopu Beogradske tvrđave Kalemegdan, i u kojoj se održavaju izložbe, prezentacije, predavanja i promocije.

Godišnje se pripremi 5 do 7 postavki različitih izložbi. Muzej svake godine ima intenzivan multimedijalni program, pri čemu se obeležavaju značajni ekološki datumi: Dan vlažnih staništa, Dan biodiverziteta, Svetski dan vode, Evropska noć slepih miševa, Dani evropske baštine.

Linkovi: nhmbeo.rs, Glasnik Prirodnjačkog muzeja, Biblioteka Prirodnjačkog muzeja.